ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸರಣದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದೆಯೇ ? ****************************** ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಚಲನ ಯಕ್ಷಗಾನ – ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕ. ಈ ಕಲೆ ಈಗ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗೆ ತಲುಪಿರುವುದಕ್ಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ಇದೆ. “ಒಮ್ಮೆ ಮೇಳ ಆರಂಭವಾದರೆ, ಊರಿಗೇ ಹರಡುತ್ತಿತ್ತು; ಈಗ ಕ್ಲಿಕ್ಕೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ತಲುಪುತ್ತಿದೆ.” ಆದರೆ ಈ “ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಯುಗ” ಕಲೆ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಆಶೀರ್ವಾದವೋ, ಅಥವಾ ಸವಾಲೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು : • ನೇರ ಪ್ರಸಾರದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಗುರುತಿಗೆ • ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಲೆಯ ಹೊಸ ಸೇತುವೆ • ಪ್ರಸಾರ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆ ಅಗತ್ಯ • ಕಲಾವಿದರ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಂಯಮ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು 1️⃣ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆ ಕರಾವಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಇಂದು ಅಮೆರಿಕಾ, ಯುರೋಪ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತನಕ ತಲುಪುತ್ತಿವೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವನಾಡಿ. “ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮನೆಮಾತು ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಕಲೆಯ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 2️⃣ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಗ್ರಹ – ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಪತ್ತು ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯ ದಾಖಲೆ. ಭಾಷಾಶೈಲಿ, ವೇಷ, ಸಂಗೀತ, ತಾಳಮದ್ದಳೆ, ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಉತ್ಕರ್ಷ – ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗುತ್ತದೆ. 3️⃣ ಯುವಪೀಳಿಗೆಯ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಮೊಬೈಲ್, ಟ್ಯಾಬ್ ಅಥವಾ ಟಿವಿ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಯುವಕರು ಕಲೆಗೆ ನವ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಲೆಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವಲಯ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. 4️⃣ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಮಾನ್ಯತೆ ಹಿಂದೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರು ಈಗ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯುಳ್ಳವರು. ಇದು ಕಲಾವಿದರ ನಿಷ್ಠೆಗೂ ಆತ್ಮಗೌರವಕ್ಕೂ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಸವಾಲುಗಳು: 1️⃣ ವೇದಿಕೆಯ ಜೀವಂತಿಕೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮತ್ತು ಲೈಟಿಂಗ್‌ನ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕಲಾವಿದರು “ಪ್ರಸಾರಕನ ದೃಷ್ಟಿ”ಯಲ್ಲೇ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ನೇರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸ್ಪಂದನೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನೈಜ ಉಲ್ಲಾಸ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಭೀತಿ ಇದೆ. 2️⃣ ಅಸಂಯಮಿತ ಲೈವ್ ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ವೈಯಕ್ತಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಅಸಭ್ಯ ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಕಲೆಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಕಲಾವಿದರ ಮನೋಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಾರದ ಶಿಸ್ತುಗೂ ಹಾನಿಕಾರಕ. 3️⃣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕ್ಯಾಮೆರಾ, ಧ್ವನಿ ಅಸಮನ್ವಯ ಅಥವಾ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣದಿಂದ ಕಲೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ವಿಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸೌಂದರ್ಯ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಧ್ವನಿಯ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲೂ ಇದೆ. 4️⃣ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರಗಳು ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ತೊಂದರೆ ತರಬಹುದು. ಕೆಲವೆಡೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಂತರಂಗಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು: 1️⃣ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಸಾರ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದು “ಕಲಾಪ್ರಸಾರ ಶಿಸ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿ” ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಅಸಭ್ಯ ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯ ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು moderation tools ಬಳಸಬೇಕು. 2️⃣ ಆಯ್ದ ಪ್ರಸಾರ ನೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನೂ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಆಯ್ದ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಒಳಿತು. 3️⃣ ಕಲಾವಿದರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಕ್ಕು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಮೊದಲು ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಆಯೋಜಕರು ಪರಸ್ಪರ ಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. 4️⃣ ಕಾಮೆಂಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ — ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಗಿತವಲ್ಲ, ಸಂಯಮಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಲೈವ್ ಕಾಮೆಂಟ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಗಿತ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಂವಹನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ moderated live chat ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲೆಯ ನೇರ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಲಭೂತ ಮಾನದಂಡಗಳು ಇರಬೇಕು: A. ಅನುಮತಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ 1. ಆಯೋಜಕರ ,ಕಲಾವಿದರ ಅನುಮತಿ ಅಗತ್ಯ: ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಮಠ, ಸಂಘ, ಸಂಘಟನೆ ಅಥವಾ ಯಜಮಾನರ ಲಿಖಿತ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬಾರದು. 2. ಕಲಾವಿದರ ಒಪ್ಪಿಗೆ: ಆಯೋಜಕರು ಅಥವಾ ಮೇಳದ ಯಜಮಾನರು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಚರ್ಚಿಸಿ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಪೂರಾವಾನುಮತಿ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಪಡೆದಿರಬೇಕು .ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಲಾವಿದರ ಧ್ವನಿ, ಚಿತ್ರ, ಅಭಿನಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ (intellectual property). ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸಾರದ ಮೊದಲು ಅವರ ಸಹಮತಿ ಅಗತ್ಯ. 3. ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗುರುತು: ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನಲ್ ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮವು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ವಿಳಾಸ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. B. ತಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟ ದೃಶ್ಯ/ಧ್ವನಿ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು.ಯಾವುದೇ ವಿಕೃತ ಅಥವಾ ಸಂಪಾದಿತ ಚಿತ್ರಣದಿಂದ ಕಲೆಯ ಅಸಲಿ ರೂಪ ಬದಲಾಗಬಾರದು. C. ನೈತಿಕ ನಿಯಮಗಳು 1 .ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಸಭ್ಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಇರಬಾರದು. 2 .ಲೈವ್ ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನೈತಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ (moderation) ಇರಬೇಕು. D. ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಪೂರ್ಣ ದಾಖಲೆ (raw footage) ಆಯೋಜಕರ ಬಳಿ ಉಳಿಯಬೇಕು. ಇದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ಬಂದಾಗ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2 . ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳು (A) ಯಾರದ್ದು ಹಕ್ಕು? 1 .ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕು (Broadcast Right) ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ / ಚಾನಲ್ ಆಯೋಜಕರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರೆ, ಆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಹಕ್ಕು ಇವರಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಮತ್ತು ಆಯೋಜಕರ ಜೊತೆಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. 2 .ಆದ್ದರಿಂದ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ “ಸಹ-ಸ್ವಾಮ್ಯ” (Joint Ownership) ಆಗಿರಬೇಕು ಆಯೋಜಕರು, ಪ್ರಸಾರಮಾಧ್ಯಮ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಜೊತೆಯಾಗಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಇರಬೇಕು. (B) Cut–Paste, Copy–Reupload ತಡೆಯುವ ಕ್ರಮಗಳು 1. YouTube / Facebook Copyright Protection Tools: ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ Content ID ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿದರೆ ಬೇರೆವರು ಅದೇ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ನೋಟೀಸ್ ಹೋಗುತ್ತದೆ. Facebook ಮತ್ತು Instagramಕ್ಕೂ ಹೋಲುವ “Rights Manager” ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. 2. Watermark / Digital Signature: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಿರ ಲೋಗೋ ಅಥವಾ watermark ಇರಬೇಕು. “© (Year) – Organizer/Institution Name. All Rights Reserved” ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. 3. Legal Disclaimer: ವಿಡಿಯೋ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ (description) ಈ ನೋಟ್ ಇರಬೇಕು: “ಈ ಪ್ರಸಾರ ಹಾಗೂ ಅದರ ದೃಶ್ಯ/ಧ್ವನಿ ಹಕ್ಕುಗಳು [ಸಂಸ್ಥೆ/ಮೇಳದ ಹೆಸರು] ಮತ್ತು [ಚಾನಲ್ ಹೆಸರು] ಅವರ ಸಹಮಾಲಿಕತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಅನಧಿಕೃತ ನಕಲು ಅಥವಾ ಪುನರ್‌ಪ್ರಸಾರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ.” 4. ಕಾನೂನು ನೋಂದಣಿ (Voluntary Registration): ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಪ್ರಸಾರಗಳು ಅಥವಾ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು Indian Copyright Office (Delhi) ನಲ್ಲಿ Form XIV ಮೂಲಕ “Video Work” ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಬಹುದು. 3 .. ಕಲಾಪ್ರಸಾರ ಶಿಸ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿ (Draft Framework) ನಿಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಕಲಾಪೋಷಕ ಸಂಘವು ಇಂತಹ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿಯ “ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಪ್ರಸಾರ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ” ರೂಪಿಸಬಹುದು: ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಪ್ರಸಾರ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ – ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು 1. ಉದ್ದೇಶ: ಯಕ್ಷಗಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು. 2. ಅನುಮತಿ ಕ್ರಮ: ಪ್ರಸಾರದ ಮೊದಲು ಕಲಾವಿದರು, ಆಯೋಜಕರು, ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡುವೆ ಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದ ಅಗತ್ಯ. 3. ಪ್ರಸಾರ ಗುಣಮಟ್ಟ: ಕನಿಷ್ಠ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳು (1080p HD, ಸಮನ್ವಿತ ಧ್ವನಿ, ಸ್ಥಿರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಕೋನಗಳು) ಕಡ್ಡಾಯ. 4. ಪ್ರಸಾರ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆ: ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳ ಅಥವಾ ಯಜಮಾನರ ಅನುಮತಿ ಅವಶ್ಯ. 5. ಕಾಮೆಂಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಅಸಭ್ಯ ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯ ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು moderated live chat ಬಳಕೆ. ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ತಕ್ಷಣ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬೇಕು. 6. ಕಾಪಿರೈಟ್ ಸೂಚನೆ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಸೂಚನೆ ಇರಬೇಕು. 7. ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹ: ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ 3 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಬೇಕು. ನೇರ ಪ್ರಸಾರವು ಕಲೆಯ ಪ್ರಸರಣದ ಶಕ್ತಿ; ಆದರೆ ನಿಯಮವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಸಾರ ಕಲೆಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟುಮಾಡಬಹುದು.ಆದ್ದರಿಂದ – “ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಾರವು ಕಲೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕಾರವಾದ ನಿಯಮಾವಳಿ ಅಗತ್ಯ.” ಕಲೆಯ ಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶಿಸ್ತಿನ ಸೇತುವೆ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವು ಕೇವಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಲ್ಲ — ಅದು ಕಲೆಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಶಕ್ತಿಯೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಆಗಿದೆ.ಪ್ರಸಾರದಿಂದ ಕಲೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಲಿ, ಆದರೆ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಗೌರವ ಕಾಪಾಡಲಿ — ಇದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ನೈತಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ. “ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಾರವು ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂವಹನ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ದಿಂದ ಕಲೆಯ ಜಾಗತಿಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವಿಸ್ತಾರ ಹಾಗೂ ಯುವಜನರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಯಮಿತ ಕಾಮೆಂಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಸಮರ್ಪಕತೆ ಯನ್ನು ಶಿಸ್ತು ಬದ್ಧ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೇವಕ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಬಳಸಿದರೆ ಕಲೆಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸದೇ — ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕಿದೆ . ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದು ಅದರ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೃಸ್ವಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.. ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯ, ಶಿಸ್ತಿನ, ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಯ ಬಲದಿಂದ "ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾದರಿ" ರೂಪಿಸುವುದು ನವಯುಗದ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕುಮಾರ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮುಳಿಯಾಲ